TA STRONA UŻYWA COOKIE

X Nie pokazuj wię™cej
Dowiedz się™ wię™cej o celu ich używania w przeglą…darce.
Korzystają…c ze strony wyrażasz zgodę na używanie cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki
Moja Czeladź - Moje Miejsce - www.czeladz.org.pl - Lepsza strona miasta
 

pikto_container_end
Strona główna
Informator miejski
- Sport
- Kultura
- Przyroda
- Historia
- Zabytki
- Kopalnie
- Ludzie
- Literatura
Galeria
Rankingi
Redakcja
Reklama
Nasze publikacje
Patronaty medialne
Forum dyskusyjne
 

Organizacje Pożytku Publicznego w Czeladzi

NAGRODY W KONKURSACH ZAPEWNIAJĄ:


 

 

 

 






WSPÓŁPRACA:















KOLONIA SATURN


          Najistotniejszy okres rozwoju dla Saturna liczy się od daty 26 stycznia 1869 roku. Wtedy to nabywcą ziemi został Ludwik Kozłowski, który na tym terenie rozpoczął poszukiwanie węgla. Dalsze losy Kolonii związane były właśnie z rozwojem górnictwa w Czeladzi. Prace związane z wydobywaniem węgla kontynuowali po Kozłowskim potentaci przemysłowi, m.in. Hugon Hohenlohe-Oeringen. W 1899 r. Kopalnia została odsprzedana Towarzystwu Górniczo-Przemysłowemu "Saturn", założonemu przez łódzkich przemysłowców, właścicieli fabryk włókienniczych: Karola, Emila i Annę Scheiblerów, Alfreda Biedermanna, Juliana Heizla, Juliana Kunitzera, Edwarda Herbsta i Stanisława Reichera z Sosnowca. Do 1909 r. Siedziba Towarzystwa znajdowała się w Łodzi, a następnie została przeniesiona do Czeladzi. Prócz czeladzkiej kopalni do Towarzystwa należały akcje m.in. kopalni "Jowisz" w Wojkowicach i "Mars" w Łagiszy, cementowni "Saturn" w Wojkowicach, kopalni rud żelaza, galmanu, węgla brunatnego (pod Włocławkiem), cegielni w Rogoźniku, majątków ziemskich w Malinowicach, majątki leśne w Gorenicach w powiecie olkuskim i w Kamienicy w powiecie limanowskim, udziały w Śląskich Zakładach Elektrycznych w Katowicach, Towarzystwie Eksploatacji Piasku w Czeladzi. Pierwszym dyrektorem Towarzystwa "Saturn" został wybitny fachowiec inżynier Hieronim Kondratowicz. Po latach pierwszej wojny światowej nastąpił rozwój Towarzystwa: rozbudowano gmach biura dyrekcji, wzniesiono remizę strażacką, wybudowano dom noclegowy dla robotników kawalerów, założono dwa parki z boiskiem, a w późniejszych latach (1921-1929) uregulowano rzekę Brynicę. W czasie II wojny światowej rządy w kopalni objęli Niemcy (Preussag), którzy prowadzili gospodarkę rabunkową i nie czynili żadnych inwestycji. Od 1945 r. Kopalnia "Saturn" należała do Dąbrowskiego Zagłębia Przemysłu Węglowego, a w 1950 r. otrzymała nazwę "Czerwona Gwardia". W 1976 r. przyłączono do niej kopalnię "Milowice-Czeladź". Według tekstów źródłowych z 1898 r. najwcześniejszymi budynkami tzw. Starej Kolonii były budynki przy ulicy 21 Listopada 3-9 oraz budynki 1 i 4 przy tej samej ulicy - prawdopodobnie były to mieszkania dla urzędników. Potwierdza to także analiza stylistyczna i pewna archaiczność form tej części osiedla. Dalszy rozwój osiedla następował do lat dwudziestych XX wieku. Po przeniesieniu dyrekcji towarzystwa do Czeladzi wybudowano budynek przy ulicy Dehnelów 2, który pierwotnie był znacznie mniejszy od obecnego, a przebudowano go w latach 1922-1923. Przy ulicy 21 Listopada powstały również budynki robotnicze, a w 1910 r. oddano do użytku Klub Urzędnika z salą widowiskową. W 1906 r. wzniesiono budynek szkoły przy ulicy Katowickiej tzw. "skałkę" obecnie przebudowaną. Jak podają źródła do I wojny światowej zespół osiedla Saturn ograniczał się do ulicy 21 Listopada, a jego rozwój nastąpił po 1922 r. W dalszym etapie rozpoczęto budowę budynków przy ulicy Legionów, gdzie powstała tzw. Nowa Kolonia. W tej części w 1923 r. powstał dom noclegowy dla robotników kawalerów przy ulicy Legionów 2.



          Zabudowa Kolonii "Saturn" wyróżnia Czeladź pod względem architektonicznym spośród innych miasta Zagłębia. To właśnie tu podobnie jak słynne osiedla-ogrody dla robotników mieszkających na Śląsku (np. Katowice-Giszowiec), zaczęły powstawać zabudowania realizujące najnowsze założenia urbanistyczne "miasta idealnego", mającego zaspokajać wszelkie potrzeby ludzi, nie tylko mieszkaniowe, ale także socjalne i rekreacyjne. Wtedy to w Niemczech i we Francji zaczęły powstawać osiedla patronackie o rozszerzonym programie socjalnym (żłobki, urządzenia sportowe i rekreacyjne). Koncepcje urbanistyczne mówiły, że powstające obiekty mają być przyjazne ludziom. Koncepcja miast - ogrodów zakładała, że osiedla mieszkaniowe mają zajmować zaledwie 1/6 powierzchni miasta, pozostała powinna być przeznaczona pod tereny zielone, w tym ogrody. Wszystkie założenia zostały zrealizowane przez projektantów Kolonii Saturn.



          Czeladzkie osiedle miało być wizytówką polskiej myśli technicznej, socjalnej i urbanistycznej. "Zarówno architektura, jak i urbanistyka osiedla podkreślały tendencje równości, mimo różnic w statusie społecznym. W domach mieszkalnych przewidziano dwa typy mieszkań - robotnicze i urzędnicze, przy czym struktura mieszkań urzędniczych była znacznie bardziej rozbudowana i odzwierciedlała założoną hierarchię pracowniczą kopalni." - piszą autorzy katalogu czeladzkich zabytków Magdalena I Stanisław Łabuzowie. Mieszkania robotnicze lokowane były w piętrowych domach wielorodzinnych przy ulicy 21 Listopada i przy ulicy Legionów. Mieszkania urzędnicze były lokowane przy ulicy Dehnelów. Tu też w romantycznie kształtowanym parku znalazła swoje miejsce willa dyrektora kopalni (Dehnelów 10), w typie klasycyzującego dworku polskiego. Prezentowała ona również wysoki standard wykończenia: hol wyłożony dębową boazerią, także dębową stolarkę okienną z dekoracją snycerską i z supraportami. W holu postawiono (zachowany do dzisiaj) kominek. Do dzisiaj swój wygląd zachowały: pokój dębowy, kominkowy i lustrzany oraz część wyposażenia meblowego. Tuż za willą dyrektora znajdował się budynek pomocniczy z garażami i pokojami dla służby.



          Ważne miejsce w architekturze i kompozycji osiedla zajmowały parki. W sąsiedztwie osiedla robotniczego przy ulicy 21 Listopada park rozpoczęto budować w 1902 r. Park zatrudniał ogrodnika, nocnego stróża i trzech pracowników, którzy dbali o parkową zieleń. W starej części parku, na wzgórzu, znajdowała się altanka, tuż obok jaskini po starej prochowni. Po wybudowaniu domów mieszkalnych altanę przeniesiono na teren tzw. Grabka. Teren przed domem ludowym zajmował kort tenisowy, dwa boiska i fontanna. W głębi parku na tzw. sadku znajdował się staw i fontanna otoczona drzewami i krzewami. Obecnie zachowana została niewielka część parku (po budowie osiedla Musiała). Najwyższa część parku znajduje się na wysokości 265 metrów n.p.m. Kolejną atrakcją był ogród morwowy, który został założony po regulacji Brynicy. Jest położony w dolinie rzeki, której koryto przebiegało kiedyś przez jego obszar. Zajmuje powierzchnię 3,4 hektara. W sąsiedztwie morwowiska znajdował się od strony południowej ogród dyrektora kopalni, o od północy grunty pastwisk chłopskich, na których w latach 60. XX wieku utworzono park Grabek.



          Po regulacji Brynicy po obu jej brzegach powstał park Jordanowski. Jego budowę rozpoczęto w 1924 r. Według projektu Stefana Celichowskiego. Do 1936 r. wybudowano boiska sportowe do piłki nożnej, bieżnie lekkoatletyczne, wybudowano ażurowe ogrodzenie z bramą wejściową. W części południowej parku wybudowano werandę, za którą ustawiono ozdobne słupy z tablicą pamiątkową, na której wyryto datę założenia parku. Park zajmował powierzchnię 7 hektarów.

źródło : Wiesława Konopelska "Czeladź - Kolonia Saturn".

Copyright © czeladz.org.pl 2000 - 2013.    Regulamin Konkursów

Reklama Redakcja   Polityka Pryw.   Polityka Cookies Laptopy

Osób on-line: 6